Als in 2019 de N-VA in Vlaanderen voor het eerst het beleid over onderwijs overneemt, worden we niet geconfronteerd met een stijlbreuk of een modegril en al evenmin met de vaak in de media aangehaalde behoefte van de minister die op onderwijs passeert om via hervormingen zijn\/haar stempel of signatuur achter te laten. Er is meer aan de hand, de N-VA mikt op een ingrijpende \u2018Umwertung aller Werten\u2019 waarbij de finaliteit van het onderwijs en daarmee samenhangend het hele functioneren ervan worden aangepakt en dat plan is\u00a0 gespreid over meerdere legislaturen. Dat is wat ik in deze tekst hoop te illustreren.<\/p>\n
Wat vooraf ging.<\/strong><\/p>\n Tijdens de vorige regeerperiode gaf de regering aan drie commissies de opdracht een grondige herschikking van het onderwijslandschap voor te bereiden. Niet enkel de onderwijskwaliteit of het lerarentekort maar ook structuur, functionering, bestuur en beleid, inclusie enz moeten –\u00a0 gespreid over meerdere regeerperiodes –\u00a0 worden aangepakt! Het gaat om volgende commissies:<\/p>\n Deze Commissies brachten elk hun advies uit. Deze drie adviezen moeten als \u00e9\u00e9n geheel worden aangezien wat overigens ook blijkt uit het feit dat in het tweede advies wordt gerefereerd aan het eerste en in het derde aan beide vorige.<\/p>\n Zowel in het Regeerakkoord<\/em> als in de Beleidsnota 2024-2029 van de nieuwe Vlaamse regering, die daarvan wel een kopie lijkt, zijn heel wat idee\u00ebn uit de adviezen vermeld, overgenomen en verwerkt.<\/p>\n Onderwijs vanuit een humanistisch perspectief\u00a0<\/strong><\/p>\n De Tweede wereldoorlog heeft in de Belgische samenleving heel wat ravages aangericht en verdeeldheid veroorzaakt (Verzet en collaboratie, de koningskwestie,…) en van het onderwijs wordt verwacht dat het via \u2018humanistische [1]<\/a><\/sup> opvoedingsidealen zou bijdragen tot\u00a0 het herstel van een zeker samenhorigheidsgevoel.<\/p>\n De eerste twintig jaar uit zich dit in een uitgesproken aandacht voor cultuuroverdracht [2]<\/a><\/sup>, die zich ook in de leerplannen vertaalt. Vanaf de tweede helft van de zestiger jaren zien we – onder invloed van een snelle individualisering [3]<\/a><\/sup> van de samenleving – een toegenomen aandacht voor de \u2018totale persoonlijkheidsontwikkeling\u2019. Dit zet zich door tot in de klaspraktijk en uit zich in het feit dat expressieve en creatieve activiteiten een ruimere plaats krijgen evenals vernieuwende werkvormen (groepswerk, projecten, freinet-technieken, kringgesprekken \/ praatrondes en klasraden). [4]<\/a><\/sup><\/p>\n Onder de drie traditionele politieke families (de christendemocratische, de liberale en de sociaaldemocratische) bestaat er een impliciete consensus over het accepteren van de visie dat cultuuroverdracht en de ontwikkeling van de volledige persoonlijkheid centraal staan in het onderwijsgebeuren. Dat wil niet zeggen dat er geen aandacht is voor vakkennis of beroepsopleiding, maar dat ook bij deze activiteiten die visie aanwezig is. Dit sluit meningsverschillen over concrete onderwerpen niet uit;<\/p>\n Enkele citaten die de ruime verspreiding van dit gedachtegoed illustreren:<\/p>\n Uit het feit dat deze doelen met vrij grote eensgezindheid\u00a0 worden geproclameerd, mag niet worden afgeleid dat ze daadwerkelijk in alle scholen overal en altijd worden nagestreefd, wel dat in heel veel scholen een intentie in die richting aanwezig is. [8]<\/a><\/sup><\/p>\n Onderwijs vanuit een utilitaristisch \u00e9n instrumentalistisch perspectief<\/strong><\/p>\n Ik begin met een korte theoretische introductie over enkele begrippen.<\/p>\n Systemen en subsystemen<\/strong><\/p>\n In de tweede helft van de twintigste eeuw kent het werk van de Amerikaanse socioloog Talcott Parsons internationaal succes. [9]<\/a><\/sup> Hij ziet de maatschappij als een sociaal systeem. De invloed van de cybernetica is\u00a0 hier sterk aanwezig in die zin dat elk systeem gezien wordt als strevend naar evenwicht (equilibrium). De elementen waaruit het systeem is opgebouwd vormen subsystemen en de functie daarvan is bij te dragen tot het algemene evenwicht van het \u2018social system\u2019. Elk subsysteem staat permanent in relatie met de andere subsystemen maar heeft een relatieve autonomie en een eigen finaliteit. Belangrijke subsystemen van het \u2018social system \u2018 zijn het sociaaleconomische, het politiek-juridische, het wetenschappelijk-technologische, het cultureel-artistieke en uiteraard het pedagogisch-educatieve.<\/p>\n Utilitarisme<\/strong><\/p>\n Onder utilitarisme versta ik dat de oorspronkelijke finaliteit van een subsysteem ondergeschikt wordt gemaakt aan overwegingen van onmiddellijke, praktische bruikbaarheid. De waarde van vakken of leerinhouden wordt afgewogen aan hun nuttigheid. Het praktische nut vervangt als criterium de initi\u00eble doelen. We zien een typisch voorbeeld van middel-doel verwisseling.<\/strong><\/p>\n Instrumentalisme<\/strong><\/p>\n Onder instrumentalisme [10]<\/a><\/sup> versta ik hier dat personen, idee\u00ebn, gebeurtenissen of wat dan ook worden gebruikt als instrument zonder dat het nagestreefde doel enig verband heeft met de personen, idee\u00ebn, gebeurtenissen waarvan sprake. Je zou kunnen stellen dat er een oneigenlijk gebruik of misbruik van wordt gemaakt. Een gek die op straat enkele mensen neersteekt is voor bepaalde politici aanleiding om het hele vluchtelingenrecht in vraag te stellen.<\/p>\n Ik hoop dat de concrete voorbeelden uit de Beleidsnota 2024-2029<\/em> deze vrij abstracte\u00a0 begrippen vlees en bloed zullen geven en tegelijkertijd het perfide karakter van het beleid zullen blootleggen.<\/p>\n Aan het begrip leerwinst<\/em> – dat volgens mij een veel belangrijkere plaats in de beleidsintentie inneemt dan het tekstvolume dat eraan is gewijd , zou laten vermoeden – zal ik een aparte paragraaf besteden.<\/p>\n Analyse van de Beleidsnota 2024-2029<\/em><\/strong><\/p>\n Reeds in de samenvatting wordt de aanpak duidelijk:<\/p>\n En ook in de strategische en operationele doelstellingen:<\/p>\n Leerwinst<\/strong><\/p>\n Aan leerwinst wordt een bijzonder belang toegekend in de beleidsnota, ook al komt de term in de tekst slechts enkele keren voor. Onder Strategische doelstelling 2 De lat hoog leggen voor de onderwijskwaliteit<\/em> lezen we: \u201dTijdens een doorlichting focust de inspectie op het bereiken van de minimumdoelen en maximale leerwinst (…) . (p. 41). In de beleidsnota staat nergens gepreciseerd wat onder leerwinst moet worden verstaan, laat staan onder maximale leerwinst.<\/p>\n De internationale vakliteratuur heeft het over \u2018learning benefit, – gain, – growth, – progress, enz. Ik vond niets over \u2018maximale\u2019 leerwinst. De offici\u00eble Vlaamse onderwijsinstanties hebben wel een stevig document uitgebracht – toch meer dan 90 pp. – via het Steunpunt Centrale Toetsen in Onderwijs onder de naam Leerprestaties en Leerwinst.[13]<\/a><\/sup> In dit lijvige document heb ik evenmin iets gevonden over maximale leerwinst, wel over het tegengestelde onder punt 1.2.4.1 Hoeveel leerwinst is voldoende? In deze paragraaf onderscheiden de auteurs norm- en schaalgericht bepalen hoeveel leerwinst als voldoende kan worden beschouwd. Zonder in te gaan op technische details, het eerste is op schoolniveau , het tweede op leerlingenniveau. De conclusie van de onderzoekers luidt \u201d[ook voor het tweede geval] blijft de vooropgestelde waarde toch veeleer arbitrair, aangezien geen conceptueel criterium beschikbaar is op basis waarvan externen de minimale vooruitgang kunnen inschatten.\u201d [14]<\/a><\/sup><\/p>\n Als wetenschappers reeds menen te moeten waarschuwen omdat vooropgestelde waarden eerder arbitrair zijn, dan zou ik niet graag in de schoenen staan van de inspectie die \u201dtijdens een doorlichting focust (…) op het bereiken van (…) maximale leerwinst.\u201d ; maar nog minder in die van directie en leerkrachten die maximaal, onbekende doelen moeten najagen en daarop ook nog zullen worden afgerekend.<\/p>\n Ik denk dat we hier op een van de belangrijke redenen stoten waarom mensen het in het onderwijs niet uithouden. Ze worden geconfronteerd met onuitgesproken – of althans onvoldoende ge\u00ebxpliciteerde – verwachtingen waaraan ze onmogelijk kunnen voldoen. Dit leidt tot gevoelens van onvoldaanheid, innerlijke onrust, angst en vertwijfeling – ook aan zichzelf. Er wordt een situatie gecre\u00eberd waarin het nooit genoeg is, waarin men nooit tot rust kan komen en zich nooit kan afvragen waar men staat. Ondertussen wordt wel zelfreflectie – waarvoor de zo broodnodige bezinningsmomenten ontbreken – ge\u00ebist in functionerings- en evaluatiegesprekken, die hierdoor een macaber karakter krijgen. Hier vinden we de objectieve oorzaken voor het steeds toenemend aantal personeelsleden dat uitvalt met psychische klachten.<\/p>\n Dit heeft alles te maken met het hr-management dat uit de private sector is komen overwaaien en nog maar pas aan zijn vernietigende opmars is begonnen. In het bedrijfsleven heten de toverwoorden: competitiviteit, flexibiliteit en disponibiliteit; Wij hebben leerwinst.<\/p>\n Ik wil nu een Brussels auteur aan het woord laten, die een analoge situatie beschrijft. Volgens Luc Dellisse is de grootste fout van Trump – hij heeft het over diens eerste periode in het Witte Huis – dat hij \u201c zijn excecrabele commerci\u00eble gewoontes in zijn actuele functie heeft ingevoerd\u201d en dat hij in die zin \u201chet perfecte symbool is van wat de wereld van de arbeid dreigt te worden.\u201d Dellisse beschrijft op duidelijke wijze wat dit betekent: \u201cDe managementcultuur gaat in die richting: (…) de hi\u00ebrarchische organisatie, de arbeidsnormen en de rendementscriteria stevenen af op het idee om steeds meer rendement te bereiken, om de loontrekkenden niet de kans te geven om hun ritme te vinden en dat ook aan te houden, maar om hen onder spanning, om niet te zeggen onder druk te houden. Stress, burn-out en depressie, al die lichtjes ridicule woorden, voortgesproten uit een oorlogs- en gevechtsvocabularium [15]<\/a><\/sup> zijn\u00a0 geen toevalstreffers van de moderne arbeid maar een doelbewust resultaat, verkregen door methodes van personeelsbeleid, op zoek naar vooraf geplande\u00a0 resultaten. Dit is ongetwijfeld niet het onmiddellijke doel van deze organisatie, dat is de winst; maar het is wel het ge\u00efnduceerde en noodzakelijke resultaat in die mate dat een goede gezondheid, een opgewekte stemming en permanente aanwezigheid als verdacht kunnen worden aangezien: zijn ze immers niet het bewijs dat de gesalarieerde of het kaderlid zich niet ten volle inzet voor de onderneming? Hoe dan ook burn-out en depressie zijn geen dodelijke problemen en als ze zich toch voordoen is het de gemeenschap die voor de kosten opdraait; bovendien is een ouder wordend kaderlid vervangen door een pas gediplomeerde nieuwkomer niet noodzakelijk een slechte zaak voor de onderneming waarin traditie en ervaring toch niet meer de waarde hebben die ze in de tweede helft van de twintigste eeuw hadden.\u201d [16]<\/a><\/sup><\/p>\n Conclusie: we staan voor een \u2018Paradigm Shift\u2019.<\/strong><\/p>\n We hebben niet te maken met een modegril of een stijlbreuk, we staan voor een verandering van paradigma. [17]<\/a><\/sup><\/p>\n Oh, yes we are<\/em>, Oh, yes we are.<\/em><\/p>\n Oh, yes we are. Oh, yes we are,<\/em><\/p>\n Dedicated followers of fashion! [22]<\/a><\/sup><\/em><\/p>\n Als de school, in plaats van een vrijplaats voor gedachten een chatplaats voor meningen wordt zijn er mooie dagen op komst voor machtshongerige mediamagnaten waarvan we nu al\u00a0 minstens weten wat hun mening is over \u2026 vrije meningsuiting.<\/p>\n Ik kan mij wel voorstellen dat het niet daarop is dat de opdrachtgevers van de N-VA bij Voka [24]<\/a><\/sup> zitten te wachten.<\/p>\n Een toemaatje<\/strong><\/p>\n Hoewel cijferfetisjisme mij vreemd is, wil ik de lezer enkele cijfers niet onthouden. In de beleisnota komt de term cultuur enkel voor in combinatie met de term school, als schoolcultuur (7x); schoolcultuur betekent zoveel als schoolklimaat en heeft met cultuur niets te maken. Nochtans is cultuureducatie in blauwschermtijden essentieel.<\/p>\n De term democratie – niet onbelangrijk in het huidige mondiale en geglobaliseerde tijdsgewricht met de massale opkomst en doorbraak van uiterst-rechts – komt in de tekst niet voor. De term arbeidsmarkt, twintig keer. Het komt er maar op aan, waar je je prioriteiten legt.<\/p>\n Tony Van den Heurck <\/strong><\/p>\n De auteur heeft een lange loopbaan als leerkracht en lerarenopleider op zijn actief. Hij is voormalig voorzitter van ACOD Onderwijs en thans voorzitter van de Commissie \u201cDiversiteit\u201d van ACOD Onderwijs.<\/p>\n Dit artikel werd geschreven eind februari 2025. Het verscheen eerder in “De democratische school”, nr 102. Je kan een jaarabonnement nemen op ons driemaandelijks tijdschrift voor 15 euro. Of lid worden van Ovds (jaarabonnement is inbegrepen) voor 16 euro. Via dit invulformulier.<\/a><\/strong><\/p>\n Voetnoten<\/strong><\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Als in 2019 de N-VA in Vlaanderen voor het eerst het beleid over onderwijs overneemt, worden we niet geconfronteerd met een stijlbreuk of een modegril en al evenmin met de vaak in de media aangehaalde behoefte van de minister die op onderwijs passeert om via hervormingen zijn\/haar stempel of signatuur achter te laten. Er is […]<\/p>\n","protected":false},"author":6692,"featured_media":17879,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-25395","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25395","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6692"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25395"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25395\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25395"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25395"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25395"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n