{"id":22369,"date":"2023-10-21T08:18:45","date_gmt":"2023-10-21T07:18:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.skolo.org\/?p=22369"},"modified":"2023-10-21T17:27:06","modified_gmt":"2023-10-21T16:27:06","slug":"22369","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/2023\/10\/21\/22369\/","title":{"rendered":"Ruth Lasters ontvangt Arkprijs van het Vrije Woord voor haar gedicht “Losgeld”"},"content":{"rendered":"

Op 14 oktober 2023 ontving Ruth Lasters de 73ste Arkprijs van het Vrije Woord. Verleden jaar schreef ze als Antwerps stadsdichter het gedicht “Losgeld”<\/a>, samen met leerlingen uit het beroepsonderwijs. Toen het stadsbestuur het gedicht weigerde, nam ze ontslag als stadsdichter. Voor haar kritische houding kreeg de leerkracht\/schrijfster nu de Arkprijs van het Vrije Woord. Dit is haar dankwoord.<\/strong><\/p>\n

Lang voordat het Losgeldgedicht tot stand kwam, maakte ik een lapsus terwijl ik lesgaf aan 5 Kantoor. Tenminste, dat vond ik toch op dat moment. In een klas vol beroepsleerlingen gebruikte ik het woord \u2018anachronisme\u2019 tijdens de nabespreking van een film. Nadat ik die moeilijke term had uitgelegd, kon ik mezelf wel voor de kop slaan. Als leerkracht en gelijkekansenco\u00f6rdinator had ik toch beter moeten weten. Ik had mijn taalregister aan mijn doelgroep moeten aanpassen. Mijn keuze voor een al te complex woord als \u2018anachronisme\u2019 kon toch alleen maar een wig slaan tussen de leerlingen en mezelf?<\/p>\n

Zelfs Hamed, de meest gedreven leerling van 5 Kantoor, greep verveeld naar zijn gsm, dacht ik, wat rechtstreeks leek voort te vloeien uit mijn onaangepast taalgebruik. Maar toen ik hem vroeg om zijn mobieltje weg te stoppen, zei hij me dat hij het alleen genomen had om iets te noteren. En werkelijk, een paar minuten later verliet hij het lokaal met mijn definitie van het woord \u2018anachronisme\u2019 in zijn gsm, in de achterzak van zijn jeans van het merk Seven, zo\u2019n viermaal prijziger dan mijn eigen werkplunje.<\/p>\n

Kansarmoede draagt het chicste, duurste uniform in een klas zoals 5 Kantoor vol Borgerhoutse jeugd met al dan niet echte designersweaters en Pradasneakers. Maatschappelijke onzekerheid verhult zich begrijpelijkerwijs met blingbling. Daaraan denkend, vermoedde ik meteen dat het spontaan noteren van een woord als \u2018anachronisme\u2019 niet alleen duidde op Hameds ijver. Ik voelde aan dat hij het ook had opgetekend wegens de glans, de status die het had.<\/p>\n

Toen een week later commotie ontstond doordat een leerling een splinternieuwe iPhone 6 Plus bij had, die als een pasgeboren dwergkonijn werd doorgegeven en bepoteld, kon ik de aandacht van de jongens alleen maar winnen door hoger te bieden. Ik zei hun dat ik een iPhone 7 had.<\/p>\n

\u2018Lassie vangt!\u2019 hoorde ik iemand mijn bijnaam gebruiken.<\/p>\n

\u2018Kan niet, mevrouw, de iPhone 7 is nog niet op de markt!\u2019 riep een ander.<\/p>\n

\u2018Ok\u00e9, toegegeven, ik heb geen volledige iPhone 7, maar wel iets wat er zeker in zal zitten. Zoals jullie daarnet zelf zeiden, zitten er meerdere milligrammen goud in een iPhone en dit is goud\u2019, zei ik, naar het begrip \u201cd\u00e9j\u00e0 vu\u201d wijzend, dat ik net op bord had geschreven.<\/p>\n

Opnieuw geroezemoes.<\/p>\n

Natuurlijk waren ze niet onder de indruk van mijn poging om taal voor edelmetaal te slijten. Leerkrachtenlulkoek. We achterhaalden samen de betekenis van de term \u2018d\u00e9j\u00e0 vu\u2019 en daar staarden ze alweer terug naar het technologisch hoogstandje van Apple dat nog steeds werd rondgegeven. Ik had niet de indruk dat ze nog naar me luisterden. Zeker niet toen ik de opdracht gaf eens te vragen aan de leerkracht van het volgende lesuur of hij weleens een d\u00e9j\u00e0 vu had. En om zijn reactie op hun vraag te observeren.<\/p>\n

Gouden munt<\/strong><\/p>\n

\u2018Meneer Geysens zegt dat hij onlangs een d\u00e9j\u00e0 vu had toen hij met zijn hond aan het wandelen was. En dan?\u2019 snauwde een ongelovige inzake woordwaarde de volgende dag. Andere leerlingen hadden wel degelijk Geysens\u2019 enthousiasme over hun woordenschat opgemerkt en reageerden ge\u00efnteresseerd toen ik beloofde voortaan geregeld zo\u2019n verbale \u2018gouden munt\u2019 te laten vallen, zo\u2019n taalkundig statussymbool.<\/p>\n

Het meest frappante aan het experiment was dat de echte gouden munten de bronzen exemplaren bleken te zijn. Pas na het aanreiken van enkele dure woorden zoals \u2018anachronisme\u2019, \u2018lucratief\u2019 en \u2018nepotisme\u2019 werd me duidelijk hoeveel andere, veel courantere begrippen zoals \u2018compensatie\u2019, \u2018viseren\u2019, \u2018alternatief\u2019 en \u2018compromis\u2019 eveneens verbale blinde vlekken waren.<\/p>\n

Beroepsleerlingen hebben onder meer zoveel verbale blinde vlekken omdat de leerplannen de lat van hun taalverwervingsniveau slechts op \u2018functionele taalvaardigheid\u2019 leggen, alsof ze niet tot meer in staat zouden zijn.<\/p>\n

Vanaf de tweede graad worden BSO\u2019ers systematisch uitgesloten van verplichte \u2018emotieve tekstsoorten\u2019, die als \u2018doel hebben te ontroeren\u2019, terwijl het leerplan Nederlands in het ASO alle tekstsoorten voorschrijft op alle mogelijke verwerkingsniveaus. Bestaat er iets elitairders dan ontroering, het bindmiddel van onze soort, slechts officieel te reserveren voor de zogezegde bollebozen? Zo blijft het Nederlands van BSO\u2019ers een smalle gang vol gesloten deuren, waarachter interessante toneelstukken, politieke debatten en filmdialogen klinken in een jargon doorspekt met door hen onbegrepen termen, die in het beste geval gaan betekenen \u2018niet bestemd voor ons\u2019 en in het meest voorkomende geval \u2018voor zo\u2019n soort taal zijn wij niet slim genoeg.\u2019<\/p>\n

\u2018Dat ga ik nooit kunnen, mevrouw, daar ben ik te dom voor.\u2019<\/p>\n

\u2018Zeg, mevrouw, niet overdrijven met uw taaloefeningen, h\u00e8, \u2019t is hier maar \u2019t beroeps, h\u00e8.\u2019<\/p>\n

\u2018Tafal, h\u00e8, mevrouw.\u2019<\/p>\n

Ik, niet-begrijpend: \u2018Tafal?\u2019<\/p>\n

\u2018Ah, wij zijn wij \u2019t afval van ASO, h\u00e8.\u2019<\/p>\n

\u2018Hoe komt het feitelijk dat gij hier werkt, mevrouw? Wilden ze u niet hebben in \u2019t ASO?\u2019<\/p>\n

\u2018Ge moet ze niet verwachten op de ouderavond, die van mij. Dat doen ze niet meer, ouderavonden, sinds ik hier zit.\u2019<\/p>\n

\u2018Mevrouw, in mijn vorige school ging iedereen op reis naar Parijs. Behalve die van BSO. Iedereen mocht op de bus stappen, behalve wij.\u2019<\/p>\n

\u2018Mevrouw, kunt ge na BSO nog iets gaan studeren? Iets deftigs waarmee ge nog iets kunt worden?\u2019<\/p>\n

Ik ben leerkracht<\/strong><\/p>\n

Als je meer dan twintig jaar lang zulke uitspraken hebt gehoord \u2013 zowel in het BSO, TSO als in het KSO, waar leerlingen zich evenzeer gestigmatiseerd voelen omdat alleen de A-stroom als succesvol wordt gepromoot \u2013 gaat dat niet in je koude kleren zitten. Als je dan een van de stadsdichters mag zijn van een prachtige metropool als Antwerpen, is het niet meer dan logisch om twee vliegen in \u00e9\u00e9n klap te willen slaan: \u00e9n rond literatuur werken met beroepsleerlingen \u00e9n deze jongeren, die nog aan het herstellen zijn van hun hoogst pijnlijke val van de zogezegde ASO-Olympus, een stem geven in het onderwijsdebat. Dus trok ik naar mijn oude school, de Spectrumschool in Deurne, waar directeur Christine Hannes mijn actie vanaf het prille begin steunde, waarvoor ik haar hier uitdrukkelijk wil bedanken.<\/p>\n

Toen ik voor aanvang van de Losgeld-schrijfworkshop aan Kelvin, Charlotte, Nyano, Amber en Miguel had gevraagd of ze weleens negatieve opmerkingen krijgen over in het deeltijds beroepsonderwijs zitten, hadden sommigen met hun ogen gerold alsof ik had gevraagd of water nat is. Dat bleef ik maar voor me zien toen \u2018Losgeld\u2019 werd geweigerd als stadsgedicht. Ongelooflijk beledigend voor alle niet-ASO\u2019ers en voor alle stielmannen en -vrouwen, vond ik de afwijzing.<\/p>\n

Bovendien werd het daardoor voor mij zonneklaar dat het stadsbestuur alleen brave marketingversjes wilde en niet het minst openstond voor teksten die juist de frictie opzoeken ten behoeve van de echte dialoog en sociale vooruitgang. Ik ben een leerkracht, een literair auteur en een filantroop op afstand, zoals ik mezelf graag omschrijf. Maar een promoschrijver ben ik niet. Ik schrijf met inkt, niet met vernis. Bijgevolg kon ik niet anders dan aftreden als dichter van mijn geboortestad, die een evenwichtig cultuurbeleid verdient dat ook het belang verdedigt van kritische reflectie op maatschappelijke tendensen.<\/p>\n

Vandaag, al die tijd na het verschijnen van \u2018Losgeld\u2019 in\u00a0De Standaard<\/em>, ontvang ik nog altijd emotionele getuigenissen over de impact van ons stigmatiserende onderwijssysteem. Zo was er onlangs een man die me vertelde dat zijn gezin in de rouw was nadat zijn zoon moest \u2018zakken\u2019 naar het beroepsonderwijs. \u2018Het was,\u2019 zei hij, \u2018alsof mijn kind de diagnose van een terminale ziekte had gekregen.\u2019<\/p>\n

Uit de hoek van de overheid bleef het echter ijzig stil tot nu toe. De ministers van Onderwijs, Media en Welzijn hebben nog steeds niet geluisterd naar de stem van de Losgeldschrijvers Kelvin, Charlotte, Nyano, Amber, Miguel en alle duizenden jongeren die zij vertegenwoordigen. Christine Hannes en ik zijn in maart Losgeldkoffertjes vol getuigenissen zoals bovengenoemde gaan afgeven aan de woordvoerders van Ben Weyts, Benjamin Dalle en Hilde Crevits, maar kregen zelfs geen mailtje ter bevestiging van de goede ontvangst. Dit terwijl de ge\u00efnstitutionaliseerde kleinering van praktisch geori\u00ebnteerde jongeren verstrekkende maatschappelijke gevolgen heeft zoals het gigantische lerarentekort dat daar onrechtstreeks verband mee houdt.<\/p>\n

Zonder \u2018maar\u2019<\/strong><\/p>\n

Ook de Antwerpse schepen van Onderwijs bleef potdoof voor de noodkreet van de jonge vakmannen en -vrouwen in spe die de maatschappij weldra mee draaiende houden met hun technisch vernuft. Kennis die nog al te vaak onzichtbaar is voor de zogezegde cognitieve elite die weliswaar in een horde hulpeloze kleuters verandert bij de aanblik van een kapotte differentieelschakelaar of een defecte joint de culasse.<\/p>\n

Maar u, leden van het Arkcomit\u00e9, u heeft de Losgeldboodschap w\u00e9l gehoord en opgepikt. Dat ontroert mij als leerkracht, auteur en mens bovenmatig. Deze erkenning betekent voor alle Losgeldschrijvers dat u, net als wij, de nevenschikking ziet die de maatschappij is, ook al wordt ze reeds eeuwenlang monsterlijk leugenachtig voorgesteld als een piramide met alleen cognitie aan de top en handvaardigheid in de onderlagen.<\/p>\n

Ik durf nu nog actiever te hopen dat jongeren ooit met trots in plaats van met schroom op familiefeesten zullen vertellen dat ze loodgieter willen worden, of bakker, of podiumbouwer. Jullie geven mij de hoop dat er een toekomst mogelijk is waarin ouders niet langer \u2013 zoals Repelsteeltje aan het einde van het sprookje \u2013 verschrompelen als je hun als titularis op een ouderavond het advies \u2018beroepsonderwijs\u2019 moet meedelen van de klassenraad. Jullie geven mij de hoop dat het hoogst giftige woord \u2018maar\u2019 ooit zal verdwijnen uit zinnen zoals \u2018ik ben\u00a0maar\u00a0<\/em>uit een werkmansbroek geschud\u2019 of \u2018ik heb\u00a0maar\u00a0<\/em>een diploma van kapster\u2019.<\/p>\n

Ik zal jullie dan ook altijd heel erg erkentelijk blijven om te hebben mogen toetreden tot jullie ark. Mijn oprechte dank vanaf de binnenste laag van mijn hartwand tot aan de uiterste neuronenbaan van mijn syntaxis.<\/p>\n

Ruth Lasters<\/strong><\/p>\n

(bij de uitreiking van de Arkprijs van het Vrije Woord, 14 oktober 2023)<\/p>\n

 <\/p>\n

Lees ook:<\/p>\n

Losgeld<\/a>, protestgedicht over onderwijs van Ruth Lasters<\/p>\n

Vraaggesprek (23 november 2022) met Ruth Lasters over \u201cLosgeld\u201d<\/a>\u00a0(door Jeroen Permentier)<\/p>\n

Interview<\/strong>\u00a0over onderwijspraktijk\u00a0met Ruth Lasters<\/strong>\u00a0door Peter De Koning \u201cWe hebben meer zelfmildheid nodig\u201d<\/a><\/p>\n

Bespreking (door Peter De Koning) van de roman \u201cVin\u201d van Ruth Lasters<\/a><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Op 14 oktober 2023 ontving Ruth Lasters de 73ste Arkprijs van het Vrije Woord. Verleden jaar schreef ze als Antwerps stadsdichter het gedicht “Losgeld”, samen met leerlingen uit het beroepsonderwijs. Toen het stadsbestuur het gedicht weigerde, nam ze ontslag als stadsdichter. Voor haar kritische houding kreeg de leerkracht\/schrijfster nu de Arkprijs van het Vrije Woord. […]<\/p>\n","protected":false},"author":6709,"featured_media":13641,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-22369","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6709"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22369"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22369\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13641"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}