{"id":21098,"date":"2023-04-18T20:50:42","date_gmt":"2023-04-18T19:50:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.skolo.org\/?p=21098"},"modified":"2023-04-21T19:09:13","modified_gmt":"2023-04-21T18:09:13","slug":"de-quasi-schoolmarkt-als-structurele-factor-van-schoolse-ongelijkheid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/2023\/04\/18\/de-quasi-schoolmarkt-als-structurele-factor-van-schoolse-ongelijkheid\/","title":{"rendered":"De quasi-schoolmarkt als structurele factor van schoolse ongelijkheid"},"content":{"rendered":"

Sociale segregatie in het onderwijs hangt gedeeltelijk samen met de residenti\u00eble segregatie. Uit heel wat onderzoeken blijkt echter dat het groeperen van leerlingen volgens hun sociale afkomst niet volledig verklaard kan worden door de verschillen in de samenstelling van de bevolking per regio, (deel)gemeente, wijk. De schoolse segregatie is groter dan de residenti\u00eble segregatie. Bernard Delvaux\u00a0en\u00a0Eliz Serhadlioglu<\/strong>\u00a0hebben de verdeling vergeleken van Brusselse kinderen, volgens de wijken waar ze wonen en de scholen waar ze basisonderwijs volgen. Zij stellen vast dat \u201cer een verband bestaat tussen de residenti\u00eble en de schoolse segregatie\u201d maar dat \u201cdit verband kleiner is dan vaak wordt vermoed\u201d. (Delvaux en Serhadlioglu 2014).<\/p>\n

Andere factoren dan de residenti\u00eble segregatie spelen dus een rol om de tendens naar een homogene schoolpopulatie te verklaren.\u00a0Marc Demeuse,<\/strong> een onderzoeker van de Universiteit van Mons, schrijft: \u201cAl is de bevolkingsdichtheid zeer hoog en al zijn de transportmiddelen zeer toegankelijk, toch zijn er een reeks mechanismen, die nauw samenhangen met het schoolsysteem zelf, die een concentratie van een homogeen publiek in de hand werken, in hogere mate dan wat men op basis van de residenti\u00eble segregatie zou verwachten\u201d. <\/em>(Demeuse 2012). Het grootste deel van die mechanismen zijn het gevolg van de vrije schoolmarkt. Volgens\u00a0Christian Maroy<\/strong> \u201ctonen de meeste studies aan dat de combinatie van de vrije keuze van de ouders en de grote autonomie van de scholen op het vlak van het \u2018selecteren\u2019 bij de inschrijving of op het vlak van het \u2018schoolse aanbod\u2019, leidt tot een verhoogde segregatie en dus tot meer ongelijkheid\u201d<\/em>. (Maroy, 2007)<\/p>\n

In een quasi vrije markt van scholen, kunnen diverse mechanismen ertoe bijdragen dat de segregatie van de leerlingen wordt in gang gezet of versterkt. In functie van hun familiale, professionele of residenti\u00eble relaties, zullen de ouders (en de kinderen) de neiging hebben zich te groeperen volgens de sociale afkomst. De verwachtingen naar de school toe, die zeer sociaal bepaald zijn, en de ongelijke kennis van het schoolsysteem, versterken de ongelijkheden tussen de scholen en zullen hun sociaal imago accentueren. Dergelijke mechanismen van \u2018auto-segregatie\u2019, van \u2018afstand cre\u00ebren\u2019 en van het \u2018zoeken naar een gevoel \u2018onder ons\u2019 zijn vaak krachtiger dan de formele, financi\u00eble of academische barri\u00e8res, die sommige instellingen opwerpen om hun leerlingen te selecteren.<\/p>\n

De meeste studies en de internationaal vergelijkende onderzoeken wijzen op een verband tussen de vrije schoolmarkt en de schoolse segregatie. Twee Scandinavische landen, Zweden en Finland, nochtans geroemd omwille van de gelijkheid in hun onderwijssysteem, hebben in de laatste decennia elementen van de vrije schoolmarkt in hun onderwijssysteem ingevoerd. Verschillende auteurs merken op dat dit geleid heeft tot een toegenomen segregatie en tot meer ongelijkheid. (Hirvenoja 2000, Wiborg 2010, B\u00f6hlmark et al. 2015). De OESO stipt aan dat deze twee landen tussen 2000 en 2009 een serieuze terugval hebben gekend op het vlak van gelijkheid op school, in tegenstelling tot Noorwegen, dat zijn strikte beleid in verband met het toewijzen van leerlingen aan een school heeft in stand gehouden (OECD 2013).<\/p>\n

De vergelijkende studies, gebaseerd op het PISA-onderzoek, hebben ook een nauw verband aangewezen tussen de quasi vrije markt en de segregatie. (Dupriez et Dumay 2011, Demeuse et Baye 2008a, Hirtt 2003, 2007, 2014). In een analyse, gebaseerd op de resultaten van PISA 2003 van de West-Europese landen, heeft\u00a0Nico Hirtt<\/strong>\u00a0voor elk land een \u2018index van vrije keuze\u2019 berekend op basis van drie criteria: de manier waarop leerlingen worden toegewezen aan openbare scholen, het aandeel van het privaatrechtelijk en het openbaar onderwijs en de geografische densiteit van het schoolaanbod. Hij heeft deze index vergeleken met de sociale determinatie voor de resultaten voor wiskunde (berekend als de verhouding tussen de kans dat een leerling met een hogere sociaaleconomische index (ESCS) een betere score haalt dan een leerling van lagere sociale afkomst, gedeeld door de omgekeerde kans). Daaruit bleek dat de correlatie tussen beide variabelen zeer belangrijk is (R2<\/sup>=0,47) (Hirtt 2007).<\/p>\n

In een andere studie (Hirtt, 2020), gebaseerd op de resultaten van PISA 2018, heeft Nico Hirtt voor alle Europese landen de correlatie geanalyseerd tussen de sociale ongelijkheid in het onderwijs (= hoe sterk bepalend is de sociale afkomst voor de prestaties) en de mate van vrijheid van de schoolmarkt, gemeten via een combinatie van 3 parameters: :<\/p>\n