{"id":19345,"date":"2022-07-30T15:41:09","date_gmt":"2022-07-30T14:41:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.skolo.org\/?p=19345"},"modified":"2022-07-30T15:44:07","modified_gmt":"2022-07-30T14:44:07","slug":"nieuwe-eindtermen-voor-het-vak-geschiedenis-een-kritische-blik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.skolo.org\/CM\/index.php\/2022\/07\/30\/nieuwe-eindtermen-voor-het-vak-geschiedenis-een-kritische-blik\/","title":{"rendered":"Nieuwe eindtermen voor het vak geschiedenis: een kritische blik"},"content":{"rendered":"

De onderwijsvernieuwing in ons Vlaamse secundair onderwijs zit thans bijna halverwege. Volgend schooljaar worden de nieuwe eindtermen ingevoerd in het vierde jaar van het secundair en vanaf september 2023 komt ook de derde graad aan de beurt. [1]<\/a><\/sup><\/p>\n

Een belangrijke wijziging betreffende de minimumverwachtingen en doelstellingen bestaat erin dat de eindtermen niet langer vakgebonden zijn, maar vakoverschrijdend worden opgevat en vervat zitten in zogenaamde sleutelcompetenties. Dat zijn er zestien, deze kunnen in meerdere vakken worden behaald en behoren dus niet meer toe aan een zogenaamd \u2018kernvak\u2019. De doelstellingen binnen deze sleutelcompetenties worden bereikt \u2013 afhankelijk van de ingerichte studierichting \u2013 binnen de doorstroomfinaliteit, dubbele finaliteit of arbeidsmarktfinaliteit. Bedoeling daarbij ligt hem er ook in om de \u2018oude\u2019 bijna \u2018onmogelijk\u2019 te overschrijden tussenschotten van de onderwijsvormen ASO-TSO-BSO omver te werpen.<\/p>\n

Uitgangspunten van de nieuwe situatie <\/strong><\/p>\n

In deze bijdrage geven we een visie van de te realiseren doelstellingen binnen de zogenaamde sleutelcompetentie nummer acht, wat neerkomt op het aanscherpen van het historisch bewustzijn.<\/strong> Daar maakt men nog een onderscheid tussen enerzijds de doorstroomfinaliteit en anderzijds de dubbele finaliteit. Een beetje archa\u00efsch misschien zou men dit nieuwe begrip historisch bewustzijn minstens grotendeels kunnen vereenzelvigen met het \u2018traditionele\u2019 en brede vak geschiedenis. Dit algemene vak kent natuurlijk een brede verspreiding in Vlaanderen, meer dan 75% van de leerlingen in het secundair onderwijs heeft er immers mee te maken. Wanneer we de diverse sleutelcompetenties naast elkaar leggen, merken we duidelijk dat er ook in andere competenties overlap kan bestaan met de bewuste sleutelcompetentie nummer acht (SC8). Voorbeelden zijn er legio te vinden, we zullen hier alvast vier voorbeelden opnoemen:<\/p>\n

Vb. 1: overlap tussen historisch bewustzijn en SC5 (\u2018sociale en relationele competenties\u2019). SC5 focust op de interpersoonlijke relaties in de maatschappij en ook binnen de leefwereld van de leerlingen en hun omgeving. Wat betreft het historisch bewustzijn zouden we hiermee de vereisten rond de oude begrippen \u2018vaardigheden\u2019 en \u2018attitudes\u2019 kunnen inwilligen. Denk aan de typische groepsdiscussie over bijvoorbeeld het omgaan met collaborateurs na WOII (6de<\/sup> jaar). De leerlingen met verschillende standpunten die enerzijds hun \u2018kunnen\u2019 oefenen door met zinvolle argumenten hun punt maken en anderzijds de houding ontwikkelen tot luisterbereidheid en inlevingsvermogen.<\/p>\n

Vb. 2: overlap tussen historisch bewustzijn en SC7 (\u2018burgerschap\u2019). Een van de voorbeelden is daarbij dat men \u2018moet omgaan met diversiteit in het samenleven en samenwerken\u2019. Spreekt voor zich dat dit aan bod komt in diverse historische thema\u2019s. Denken we maar in de uitwerking van een les over het Palestijns-Isra\u00eblisch conflict (in het 6de<\/sup> jaar) en welke implicaties dit heeft in zowel de historische als huidige samenleving, net zoals welk toekomstbeeld men kan vooropstellen.<\/p>\n

Vb. 3: overlap tussen historisch bewustzijn en SC9 (\u2018ruimtelijk bewustzijn\u2019). In de doelstellingen staat dat \u2018personen, plaatsen en processen gesitueerd moeten worden op verschillende ruimtelijke schaalniveaus en tijdschalen\u2019. Cursussen, handboeken en leerwerkboeken allerhande stonden reeds in het \u2018oude systeem\u2019 bol van kaartjes, mappen, tijdbalken, etc. Een simultaan chronologisch en geografisch kader scheppen van de themales werd en wordt beschouwd als een logische introductie en dat zal ook na de onderwijsvernieuwing zo blijven en gelukkig maar.<\/p>\n

Vb. 4: overlap tussen historisch bewustzijn en SC10 (\u2018duurzaamheid\u2019). In de doelstellingen staat onder meer dat economische processen moeten beschreven worden op verschillende ruimtelijke schaalniveaus en de gevolgen van democratische en economische processen moeten geanalyseerd worden. We kunnen dit ook doortrekken naar de historische dimensie in die zin dat men ook als uitgangspunt kan nagaan hoe de situatie vroeger was\u2026<\/p>\n

We zouden in deze quasi oneindig voorbeelden kunnen aanhalen hoe men de verschillende doelstellingen kan combineren en voor nagenoeg alle te bereiken sleutelcompetenties er de SC8 \u2013 historisch bewustzijn – kunnen bij betrekken. Samenwerking en collegialiteit tussen de verschillende lesgevers die deze sleutelcompetenties moeten bijbrengen, lijken daarbij cruciaal te zijn. Een nogal vrij \u2018exotisch\u2019 begrip als de \u2018VOETEN\u2019 (vakoverschrijdende eindtermen) werd daarbij \u2013 toepasselijk uitgedrukt \u2013 naar de geschiedenisboeken verwezen en ook het flou omschreven containerbegrip \u2018transversale eindtermen\u2019 heeft het uiteindelijk niet gehaald in de praktische uitwerking van de sleutelcompetenties.<\/p>\n

Van \u2018leren over het verleden\u2019 naar \u2018bewuste geschiedenisbeleving via historisch bewustzijn\u2019: oude wijn in nieuwe zakken of toch een frisse oogst? <\/strong><\/p>\n

De doelstellingen binnen de sleutelcompetentie historisch bewustzijn<\/em> leggen de nadruk op vier belangrijke bouwstenen. Verder wil men zogenaamde stereotypen vermijden via het formuleren van enkele do\u2019s en don\u2019ts die leerkrachten steeds in hun achterhoofd moeten houden.<\/p>\n

Laten we eerst de vier bouwstenen opnoemen:<\/p>\n