Het HIVA heeft reeds een lange traditie in het bestuderen van sociale ongelijkheid in het onderwijs. Recente gegevens over de onderwijsloopbaan van Vlaamse jongeren (Groenez e.a., 2003) bevestigen de problematische schoolloopbaan van kinderen uit sociaal achtergestelde groepen. In het kleuter- en lager onderwijs lopen deze kinderen vaker schoolse vertraging op en worden ze vaker doorverwezen naar het buitengewoon onderwijs. In het secundair onderwijs stapelt de schoolse vertraging zich verder op en komen jongeren uit de lagere sociale klassen meer in het BSO of TSO terecht, maar ook in het deeltijds beroepsonderwijs, het leercontract of het buitengewoon secundair onderwijs. Problemen van voortijdig schoolverlaten en spijbelen, doen zich in grotere mate voor bij deze sociaal achtergestelde leerlingen en bijgevolg lopen ze een grotere kans om deze onderwijsvormen te verlaten zonder kwalificatie (Douterlungne e.a., 2001; De Rick & Nicaise, 2004). Als ze al een getuigschrift van het beroepsonderwijs behalen, geeft dit geen toegang tot het hoger onderwijs. Bijgevolg stelt men ook op dit laatste niveau een grote sociale ongelijkheid in participatie vast.<\/p>\n
Deze sociale ongelijkheid speelt ook, en zelfs in nog sterkere mate, aan de andere kant van de taalgrens (Dupriez & Vandenberghe, 2004). Uit Europese vergelijkingen blijkt dat de Belgische leerlingen gemiddeld genomen hoog scoren op wiskunde en taal, maar ook dat er een grote kloof bestaat tussen de sterkte en de zwakte leerlingen \u00e9n dat dit verschil meer dan in andere Europese landen verklaard kan worden door sociaal-economische factoren (OECD, 2004).<\/p>\n
Tot voor kort speelden we als onderzoeksinstelling onze klassieke rol in dit verhaal: we trachtten de situatie zo goed mogelijk te analyseren en te evalueren en gingen daarna via publicaties en voordrachten onze bevindingen wereldkundig maken. Zo ook in het kader van de ontwikkelingen rond het gelijkekansendecreet in het onderwijs. Vaak stootten we tijdens deze voordrachten echter op reacties in de zin van \u201cWe w\u00e9ten nu onderhand wel wat het probleem is. Help ons eerder zoeken hoe het nu w\u00e9l beter kan…\u201d.<\/p>\n
Met het project SCHOOL+ willen we deze uitdaging aangaan.<\/p>\n
Het project SCHOOL+<\/strong><\/p>\n SCHOOL+ Platform voor een school zonder uitsluiting is een gemeenschappelijk initiatief van Cera, Porticus, de Stichting Koningin Paola en het Hoger Instituut voor de Arbeid, in samenwerking met nog een hele reeks andere partners aan beide zijden van de taalgrens. SCHOOL+ wil door combinatie van verschillende elementen een daadwerkelijke, duurzame en structurele impact bekomen op (sociaal) gelijke kansen in het onderwijs. De kracht van het concept moet berusten op twee pijlers: Voor alle duidelijkheid: SCHOOL+ is g\u00e9\u00e9n financieringsbron, maar een \u2018lerend netwerk’, waarin het HIVA zijn wetenschappelijke know-how m.b.t. gelijke onderwijskansen ter beschikking stelt van het praktijkveld. Ruelens, L., Nicaise, I. & Desmedt, E. (2005). Gelijke onderwijskansen: we doen er wat aan, maar hoe? Handleiding voor vernieuwende projecten<\/em>. Leuven: HIVA.<\/p>\n Deze handleiding bevat twee onderdelen: een inhoudelijk deel en een deel over de financiering van initiatieven.<\/p>\n In het eerste inhoudelijke deel schetsen we een algemeen kader om de bevordering van sociale gelijkheid in het onderwijs strategisch aan te pakken. Een strategische visie is belangrijk om naast het kortetermijnperspectief ook het langetermijnperspectief aan te houden, en om elke actie te kaderen binnen een totaalbenadering, ook al blijven acties om praktische redenen vaak beperkt tot \u00e9\u00e9n bepaalde invalshoek. Drie complementaire actiesporen worden toegelicht: strategie\u00ebn voor gelijke kansen, strategie\u00ebn voor gelijke behandeling en strategie\u00ebn voor gelijke uitkomsten. We illustreren deze strategie\u00ebn onder andere aan de hand van de laureaten van het programma \u2018School van de Hoop’ van de Stichting Koningin Paola.<\/p>\n Koken kost geld. In het tweede deel gaan we daarom in op strategie\u00ebn om financi\u00eble middelen te werven. Die starten bij de keuze voor een bepaald type van middelen: kiezen we voor subsidies of sponsoring, of misschien beide? Kan sponsoring op school? Verder zetten we uiteen welke weg kan gevolgd worden eenmaal het type middelen bepaald is. Hoe motiveer je geldschieters? Waar moet je op letten bij de voorbereiding van een dossier? Hoe onderhandel je? De zoektocht naar middelen is vaak een doorlopende opdracht. Daarom besluiten we dit deel met tips om bij de uitwerking van een project al perspectieven in te bouwen naar toekomstige middelen.<\/p>\n 2. Een website: www.school-ecole-plus.be<\/a><\/strong><\/p>\n Deze website bevat alle informatie over het project. Je kunt er onder andere de handleiding vrij downloaden.<\/p>\n Het paradepaardje van de website wordt de on-line databank die achtergrondliteratuur, vormingsmateriaal en goede praktijkvoorbeelden bevat. De bedoeling is dat het een voortdurend aangroeiend bestand wordt. Indien scholen of hun partners zelf informatie aan de databank willen toevoegen, kunnen ze die altijd via mail aan SCHOOL+ bezorgen. Omdat ervaringsuitwisseling tot de essentie van dit platform behoort, zoeken we vooral naar voorbeelden van goede praktijken.<\/p>\n 3. Thematische vormings- en ontmoetingsdagen<\/strong><\/p>\n Omdat SCHOOL+ een actief platform voor informatie- en ervaringsuitwisseling wil zijn, wordt er vanaf het schooljaar 2005-2006 een reeks thematische vormings- en ontmoetingsdagen georganiseerd.<\/p>\n De thema’s die aan bod zullen komen, zijn: voor- en vroegschoolse educatie, brede school, financi\u00eble drempels afbouwen, leerlingenrechten, curriculumhervormingen, pedagogische innovaties, de relatie school-ouders-buurt, solidariteitsbevordering onder leerlingen, intercultureel onderwijs, inclusief onderwijs, opleiding van leerkrachten, onderwijsvoorrangsbeleid, differentiatie, alternatieve leerroutes en tweedekansscholen, en het terugdringen van ongekwalificeerde uitstroom en schoolmoeheid.<\/p>\n Het startschot voor deze reeks van vormings- en ontmoetingsdagen wordt gegeven op 20 oktober 2005, met een nationale contactdag in het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel. Onder de noemer \u2018Gelijke onderwijskansen in Belgi\u00eb: een blik over de taalgrens’ willen we een uitwisseling over gelijke onderwijskansen tot stand te brengen tussen de twee grote Belgische taalgemeenschappen. Het doel is beleidsmakers en praktijkmensen van beide zijden van de taalgrens samenbrengen, zodat ze kunnen leren van elkaar en samen kunnen nadenken over mogelijke krachtlijnen voor de toekomst.<\/p>\n De vormings- en ontmoetingsdagen staan open voor alle mogelijke ge\u00efnteresseerden: leerkrachten en scholen, maar ook beleidsmakers, administratie, pedagogische begeleiding, inspectie, ouderverenigingen, centra voor leerlingenbegeleiding, lokale overlegplatforms, welzijnsorganisaties, socio-culturele organisaties, sociale partners, armenverenigingen, de integratiesector, enz.<\/p>\n
\nCera en de Stichting Koningin Paola werken al meerdere jaren samen rond het programma \u2018School van de Hoop’, waarin vernieuwende onderwijsprojecten gesteund worden die de maatschappelijke integratie van leerlingen in een moeilijke sociale omgeving willen bevorderen. Met het project SCHOOL+ willen we deze beweging uitbreiden en versterken. De doelgroep omvat alle Belgische scholen die zich willen inzetten voor een meer effectief onderwijs voor sociaal achtergestelde groepen, en hun partners (centra voor leerlingenbegeleiding, lokale overheden, socio-culturele organisaties, enz). Er wordt ook samengewerkt met de Vakgroep Sociale Agogiek van de UGent (Prof. Nicole Vettenburg) en het Institut d’Administration Scolaire van de Universiteit van Mons (Prof. Marc Demeuse). Voorts zijn er contacten met de verenigingen \u2018Changements pour l’Egalit\u00e9’ en \u2018De Democratische School’.<\/p>\n
\n– Een strategische visie, onderbouwd door een wetenschappelijk verantwoorde analyse van de problematiek;
\n– Een positieve \u2018bottom-up’ benadering door middel van een campagne, waarbij scholen en andere onderwijsactoren van elkaars praktijk leren i.p.v. ontmoedigd te worden door kritiek of bedolven te worden onder regelgeving.<\/p>\n
\nOp korte termijn werken we met private middelen, maar vanaf 2006 hopen we geleidelijk te kunnen overschakelen op publieke financiering (aan Vlaamse kant bv. in het kader van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen). De onderwijsdepartementen van beide gemeenschappen zetelen overigens in de stuurgroep van het project. Het is m.a.w. allerminst de bedoeling om de overheid te ontlasten van haar verantwoordelijkheid op dit vlak, maar eerder om impulsen te geven en samenwerking te bevorderen.<\/p>\nVijf elementen<\/h2>\n
1. Een handleiding voor vernieuwende projecten<\/h2>\n